Mae Oriel Myrddin wedi cydweithio â NAWR i drefnu’r Criw Celf cyntaf ar gyfer athrawon – am wythnos wych!

Daeth 13 o unigolion anhygoel o amrywiol ysgolion a chefndiroedd i ymuno â ni. Fe wnaethant roi o’u hamser yn ystod yr haf i ddod i 5 diwrnod dwys o weithdai celf a gynhaliwyd gan artistiaid lleol gwych.

Ddydd Llun, dechreuom yr wythnos gyda Mary Sikkel a fu’n gweithio gyda’n hathrawon ar ddulliau adeiladu 3D, darlunio a chollage. Fe wnaethant greu cerfluniau bach o ddeintbigau a midget gems ac yna darnau cardfwrdd geometrig mwy yn ystod y prynhawn. Fe wnaeth ein hathrawon hefyd gwblhau cyfres o weithgareddau darlunio i gofnodi eu gwaith gan ddefnyddio pen a chollage. Mae’r technegau a deunyddiau hyn yn cysylltu â themâu trawsgwricwlaidd mewn mathemateg, dylunio a thechnoleg ac ailgylchu.

Ddydd Mawrth, ymwelom â Choleg Sir Gâr lle bu’r darlithwyr Nia Lewis a Llio James yn gweithio gyda ni i archwilio technegau syml o wau a gwehyddu. Dysgon ni sut i ailddychmygu delweddau’n flociau lliw gydag edau a sut i ddefnyddio’r wasg argraffu gwres i ymdoddi deunyddiau plastig er mwyn creu sylfaen ar gyfer addurniadau wedi’u gwehyddu neu wedi’u gwnïo.

Cawsom sesiwn llunio printiau gydag Alan Williams ddydd Mercher, a fu’n dysgu dulliau argraffu heb wasg argraffu i ni. Roedd hyn yn cynnwys argraffu leino, collagraff a mono. Roedd y canlyniadau’n hyfryd a gellid defnyddio’r technegau ar gyfer ystod o bynciau a themâu.

Ymunodd yr artist Seren Stacey â ni ddydd Iau i archwilio’r gwahanol fathau o ddarlunio. Drwy ddefnyddio adnodd NAWR, ‘gweld, synhwyro, arlunio’, sy’n rhad ac am ddim, fel sylfaen ar gyfer y gweithgareddau, gweithiodd ein cyfranogwyr gyda gwahanol ddeunyddiau i ymarfer dull darlunio sy’n fwy rhydd a mynegiannol er mwyn datblygu ‘geirfa darlunio’ a magu hyder mewn cyfryngau 2D.

 

Aethom ati i gynnal sesiwn animeiddio gyda Bill Taylor Beales o Hushland Creative i gwblhau ein hwythnos. Er mwyn helpu ein hathrawon i gyflawni eu fframweithiau cymhwysedd digidol, defnyddiom yr apiau ‘chatterpix’ a ‘stopmotion’ ynghyd ag iMovie i greu dilyniannau hwyl wedi’u hanimeiddio gan ddefnyddio’r hyn sy’n ymddangos yn gyffredin. Roedd llawer o chwerthin ac roedd yn ffordd hyfryd o orffen yr wythnos!

Dyma ychydig o adborth gan ein cyfranogwyr:

‘Roedd popeth yn wych – hyfforddiant o safon uchel iawn gyda phobl hyfryd iawn’

‘Bydd animeiddio yn cael ei integreiddio i brosiectau cyfredol ac yn cael ei ddefnyddio i hunanasesu ac asesu gan gyfoedion – mae’n rhoi llais ac egni i ddisgyblion.’

‘Mae’r wythnos hon wedi bod yn wych – yn ysgogol ac yn ysbrydoledig. Byddaf yn defnyddio agweddau ar yr holl weithdai yn fy nosbarthiadau.’

‘Llawer o syniadau ar gyfer yr ystafell ddosbarth a thechnegau sy’n syml i’w gwneud a’u defnyddio ac yn rhad hefyd!’

‘Byddaf yn defnyddio llawer o’r syniadau yn fy ngwaith yn y dyfodol. Cyffrous iawn!’

‘Mae cael fy nysgu gan arbenigwr mewn grŵp bach i ffwrdd o ofynion yr ysgol wedi bod yn werthfawr dros ben.’

Diolch yn fawr iawn i’r holl athrawon a gymerodd ran yn y digwyddiad hwn. Rwy’n gobeithio ei fod wedi bod o fudd i chi a’ch bod yn llawn syniadau ar gyfer y tymor newydd.

Hefyd, diolch yn fawr iawn i NAWR sydd wedi gwneud hyn yn bosibl drwy eu cyllid a’u cymorth gyda chyfarpar technegol.

Yn olaf, diolch i’r artistiaid a gynhaliodd sesiynau ardderchog ac a rannodd eu harbenigedd.

Mawr obeithiaf y byddwn yn gallu gwneud hyn eto y flwyddyn nesaf!

Ar 28 Mehefin 2019 daeth myfyrwyr Chweched Dosbarth o Ysgol Gyfun Emlyn i Oriel Myrddin i ‘gysgodi’ fy rôl fel Swyddog Addysg ac Ymchwil am y dydd. Mae’r Diwrnod Cysgodi yn ddigwyddiad cenedlaethol a gaiff ei gynllunio gan ‘Kids in Museums’, sy’n ceisio rhoi profiad gwaith hanfodol i bobl ifanc yn y sector diwylliannol. Gwnaethant gynllunio a chyflwyno gweithdy i ddisgyblion o Flwyddyn 7 ac 8 ar thema ‘Chwifio’r Faner dros Hawliau Dynol’ i nodi 70 mlwyddiant y Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol.

Rhoddwyd ‘hawl’ i bob pâr o fyfyrwyr i’w defnyddio fel thema ar gyfer creu baner. Cawsant eu hannog i feddwl am ffyrdd o greu ac o wneud dewisiadau ynglŷn â deunyddiau fel bod pob un yn unigryw. Roedd yr hawliau’n cynnwys ‘yr hawl i gael lloches’, ‘yr hawl i breifatrwydd’ a’r ‘hawl i ddiogelwch’.

Gwnaeth y myfyrwyr Chweched Dosbarth waith gwych wrth ymchwilio i’r thema, gan benderfynu pa ddeunyddiau i’w cynnig a chyflwyno’r wers. Bydd y baneri terfynol yn cael eu pwytho a’u harddangos gan eu hathrawes Gelf, Ms Essex, a fu hefyd o gymorth allweddol i alluogi’r prosiect hwn i fynd yn ei flaen.

Rydym yn edrych ymlaen at ddigwyddiad y flwyddyn nesaf yn barod!

Diolch enfawr i’r myfyrwyr o Ysgol Gyfun Emlyn, Ms Essex, ymgyrch Chwifio’r Faner a Kids in Museums am alluogi hyn i ddigwydd.

Dyma oriel o luniau amlygiad dwbl a grewyd gan fyfyrwyr ffotograffiaeth lefel A o Ysgol gyfrwng Gymraeg Sir Gar, Ysgol Maes Y Gwendraeth â Oriel Myrddin a’r artist Grainne Connolly. Daeth yr ysbrydoliaeth o atgofion o dyddiau golchi pobl hyn a gasglwyd drwy brosiect Atgofion O’r Golchdy.

Diolch yn fawr i’r myfyrwyr canlynol o Ysgol Maes Y Gwendraeth am greu’r lluniau hyn: Nathan Davies, Cara Edwards, Elder Fern, Bethany Flear, Charlotte Ffrangeg, Manon Jones, Chloe Lewis, Jenni Norris, Megan Samuel, Jessica Thomas, Ffion Thomas, Aimee Priller

 

Gwasgwch y botwm ‘chwarae’ i glywed atgofion o’r diwrnod golchi gan bobl hyn sy’n rhan o gynllun gofal ychwanegol Cartref Cynnes, yn siarad gyda’r artist penny d jones.

Gweler y testun isod:

Un o’r pethau mwyaf pwysig yw fod rhaid iddyn nhw fynd mewn i rhyw lyfrgell, fel bod ni ddim yn anghofio nhw. Ni’n dod i oedran nawr, ond mae’r atgofion sydd gen i yn mynd nol i’r pedwardegau a felly mae gen i atgof o fy mamgu yn golchi mewn padell bren a ‘rubber’ gyda hi yn y bac oedd islaw. Roedden ni byw mewn pentref diwydianol er o’n ni mewn strydoedd cul ond mae’n amlwg oedd y golchi i gyd yn cael ei wneud y tu allan i’r tŷ, achos doedd dim teclunau  i gael sy gyda ni heddiw.  Ag yn yr amser hynny hefyd roedd lot o bethau yn digwydd ar y glo tan oedd yn berwi y dillad i nhw gael disgleirio yn wyn ar y lein a  rhan o hwnnw hefyd oedd startsh. Roeddech chi’n gorfod gwneud y startsh. Fel plentyn bach dwi’n cofio helpu mamgu i wneud hyn. Rydych chi’n gwneud y startsh oedd e’n dod mewn pecyn Robin. Roeddech chi’n dodi llond llywed startch mewn bowlen, ychydig o ddŵr bewr a roeddech chi’n gadael i oeri a’i wneud i pa ansawdd oeddech chi moyn y startsh. Os oedd rhwbeth oedd eisiau coleri gwyn gyda lês byddai eisiau startsh trwm. Ar gyfer Bonedi plant bach, a nhw’n ffrils i gyd, byddech chi’n dodi fe mewn yn yn starsh cryf. Os oedd rhwbeth ysfgafn byddechchi’n dodi startsh siwgr mewn dillan, ond roedd hwnna’n dod mwy yn y 60au, amser ro’n ni’n dawnsio mewn dillad ffrils i gyd.

Fi’n cofior bag ‘blue’ , ‘blue bag’. Roedd hynny’n mynd mewn i’r dŵr, a roeddech chi’n cael tawch bach o lesni ar y dŵr, i wneud iddynt ddisgleirio’n wynach. Roedd hynny’n broses hir a gweud y gwir, roedd hin ddiwrnod o olchi, ac os oedd hi’n bwrw glaw, wel, roedd hi’n ddiflas!  

Roedd rhaid golchi dydd llun. Roedd ansawdd i bob diwrnod yn yr hen amser. Dydd Llun oedd diwrnod golchi. Smwddio ar dydd Mawrth, a dydd Gwener oedd diwrnod crasu. A crasu bara, bydde chi’n dod mewn adre o’r ysgol, a roedd arogl y bara i gyd. Roedden nhw’n dechrau wrth ddrws y bac, a roedd y bara yn codi, a rhywun yn gweiddi “peidiwch a cau’r drws yna, peidiwch a gadael yr awyr i ddod mewn, neu bydd y bara yn mynd lawr”.

Cefais i’n magu yn y Tymbl. A cyn hynny roeddwn i’n lle o’r enw Capel Seion, a roedd gen i tair mamgu, hen famgu a dwy famgu, a roeddwn i’n rhedeg mewn i’w cartrefu i gyd felly nes i ddysgu llawr wrthyn nhw, achos fod pobl yn dysgu wrth pobl sy’n henach.

Roedd golwyr yn fy nheulu i, roedd fy nhad yn gweithio yn y gwaith glo. Gôf oedd fy nhad, yr amser yna roedd o’n pedoli ceffylau oedd yn mynd dan ddaear, a roedd yna ddillad brwnt iawn ganddyn nhw. Os gallwch chi feddwl am teulu fy nhad, roedd yna un ar ddeg o blant, ac wyth ohonyn nhw yn ddynion yn gweithio yn y gwaith glo, a faint o olchi oedd i wneud?

Ffermwyr oedd yn fy nheulu i, dynion gwaith caled, lot o olchi, yn y gogledd.Cofiwch Traed Mewn Cyffion gan Kate Roberts, roedd pobl yn gweithio yn y chwarelu, a mae’r glwyr y y de! Tipyn o waith cael nhw’n lân siŵr o fod.

Ac wrth gwrs yn pentrefi’r glofeydd fe gewch chi strydoedd cul. Yn ffodus yn y Tymbl roedd yna stryd llydan, ac felly roedd hi fel ‘motorway’, ond roedd yn nhadcu yn dweud fod ni’n lwcus yn y Tymbl, oherwydd fod y stryd fawr (yr ‘highstreet’) ddim yn agos at eu gilydd. Amser cas ei adeiladu roedd afon yn mynd lawr ac felly roedd rhaid i nhw ymestyn y strydoedd, a roedd y tyddynnod yn dal i fod yno, ond roedd eu ffordd o fyw bach yn wahanol. Tyddynod bach oedden nhw a doedd ddim lle gyda nhw. A roedd hi’n braf i edrych lawr y stryd hynny ar ddydd golchi achos roeddech chi’n gweld y dillad i gyd.

A sut o’n nhw cael y dillad yn lan? Wel roedd y rwber, a roedd y doli. Wedi gwneud o gopr, a roedd dolen arno, a roeddwn i’n defnyddio fe ar gyfer lot o bethau hyd yn ddiweddar, ond ornament ydyw hi nawr. A pan fo’r plant yn dod mae’n nhw’n dweud, “o mae angueddfa gyda ti Margret!”

Roedd y doli yn mynd mewn i’r badell pren, a’r dillad yn y gwaelod, ac yn lle bo’ chi’n rhoi eich dwylio mewn i’r dwr roedd y doli yn pwno’r dillad, lan a lawr, lan a lawr, lan a lawr.

Corduroi neu melfaréd oedd y dillad?

Roedd dull arall o olchi brethyn gwlân, a roedd trwsus yn fwy trwchus eto yn mynd i’r gwaith glo, Roedd crys gwlanen wrth gwrs. Roedd crys gwlanen gan fy nhadcu, a’r coleri i gyd ar wahân, a rheini’n hongian i sychu. Roedden nhw’n tynnu’r chwys, ddim fel y defnyddiau heddi. Dwi’n hunan ddim yn hoffi defnyddiau synthetic, achos mae’n tynnu chwys, mae’n creu arogl gwael gyda’r corff. Ond roedd gyda ni gwlân, brethyn cartref, a roedd y dillad yn cael eu gwneud – gwniadwraig oedd fy mam, felly roedden nhw’n gwneud y crysau i gyd, ond yn prynu’r coleri. Coleri gwyn gyda stydiau.

Doedd dim dynion yn ein tŷ o gebl, achos roedd dad wedi marw pan oeddwn i’n dair, roedd mam wedyn wedi mynd rownd ffermydd. Rwy’n cofio un ffarm roeddwn i’n golchi, glanhau’r tŷ i gyd a smwddio, am coron i gyd.

Beth yw coron nawr? 50p?

Sut oedd hi’n sychu ar ddiwrnodau gwael? Byddai methu smwddio yn y prynhawn.

Fi’n cofio’r spin dryer cyntaf yn ein tŷ ni. Dyma’r teclun cyntaf, wedi neud gan Hoover, yn siglo o gwmpas. Felly roedd hwna yn gwella pethau, roeddwn i’n bwty deg mlwydd oed pan ddoth hynny, felly roed hynny rhyw 60 mlynedd yn ôl.

Ond dwi’n cofio’r peiriant golchi cyn trydan chi’n gwbod? Roeddech chi’n ei droi, a roedd y mangl unwchben. Fi’n cofio mam wastod yn dweud, “ dwylo bach, bydd yn ofalus gyda’r mangl”, gall fy nwylo bach i fynd mewn i’r mangl. Ond doedd dim trydan. Roedd hi’n flinedig iawn!

Weithiau roedd mangl ar wahân, falle tu fas, mas yn y bac, yng ghefn y ty, a roedd hwnw ar stondyd, a roeddech chi’n dodi pethau fel sheets gwely, ac unrhywbeth trwm mawr, a pan oeddwn i’n blentyn bach un o’r pethau cyntaf dwi’n cofio “ sa di yna nawr, a gelli di troi y ringer”, a gallwch chi fwydo’r dillad i mewn a padell oddi tano yn cymeryd y dŵr. A’r unig gwaith fwy caled oedd corddi’r menyn, troi’r fyddau fawr, byddai’n waeth na golchi!

Cyn dyddiau’r sebon a golchi, mae yna gerdd ‘Crys y Mab’, o’r 15fed Ganfrif yn sôn am ferch yn golchi crys ei chariad odan bont Aberteifi, “fel yr oedwn yn golchi dan ben pont Aberteifi, a golchffon aur yn fy llaw”, nawr tybed beth yw golchffon? Efallai rhywbeth tebyg i’r rwber? “ a chrys fy nghariad dano”. A beth oedden nhw’n gwneud heb sebon?

Roedd Halen yn cael ei ddefnyddio i gymeryd smotyn allan.

Mae gwahanol sebonau dros y flynyddoedd, roed Carbolic soap, Lifebuoy Soap, Puritan, a doedd dim pwdwr golchi. Felly roed gyda chi blocyn o sebon caled.

 

15 awr yr wythnos

Mae Oriel Myrddin am benodi unigolyn cymwys sy’n meddu ar gymhelliad cryf i sbarduno, hwyluso a darparu amrywiaeth o weithgareddau celf weledol gyda golwg ar gynyddu ymwybyddiaeth leol o’r oriel a’r modd y’i defnyddir gan amrywiaeth o grwpiau defnyddwyr.

Mae angen Cymraeg llafar i gyflawni’r swydd hon. Gellir estyn cymorth ar ôl y penodiad i gyrraedd y lefel hon.

Mae’r swydd hon yn amodol ar wiriad Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS).

Am drafodaeth anffurfiol cysylltwch â Meg Anthony ar 01267 224834.

Dyddiad cau: 13/06/2016

I ymgeisio ac am ragor o wybodaeth

Prosiectau Oddi ar y Safle

O gwmpas y lle

Cofrestrwch ar gyfer y newyddion diweddaraf